Schrijfsels
Vanuit uiteenlopende thema’s schrijf ik over wat raakt,
betekenisvol is, verwondert en in beweging brengt.
De wetenschap van bewijs, de wijsheid van essentie
S. Fransen & I. van Oevern
14 november 2025
Als je met (hoog)begaafde kinderen, tieners of volwassenen werkt, ervaar je al snel de immense waarde van evidence-based interventies.
Deze methodieken zijn zorgvuldig onderzocht, wetenschappelijk onderbouwd en vormen de onmisbare fundering van ons professioneel werken. Ze geven zekerheid, structuur en effectiviteit: een fundament waar elke specialist op bouwt.
Het zorgt ervoor dat begeleiding veilig is, dat we weten wat we doen en dat we de kwetsbaarheid van de cliënt kunnen waarborgen.
Naast evidence-based werken is er een tweede laag die ons inziens net zo essentieel is, dat wij de essence-based benadering noemen.
Waar evidence-based de onderbouwing biedt, brengt essence-based de betekenis; het richt zich op de innerlijke samenhang op het denken, voelen en zijn. Vooral bij (hoog)begaafden en uitzonderlijk begaafden is dat essentieel, omdat hun binnenwereld niet volledig te vangen is binnen protocollen.
Essence-based betekent dat we ons richten op wat er gebeurt in de ervaring van de mens die tegenover ons zit: hoe iemand zich voelt, wat er gedacht wordt en in hoeverre er echte erkenning is.
Het gaat om ruimte voor intensiteit en complexiteit, zodat veiligheid kan ontstaan en daarmee het diepe gevoel van bestaansrecht:
De volledigheid van werken vanuit evidence-based én essence-based benadering.
De noodzaak van een essence-based benadering wordt duidelijk als we kijken naar de reikwijdte van (hoog)begaafdheid.
(Hoog)begaafde mensen beschikken doorgaans over een groot ontwikkelingspotentieel, een verhoogd bewustzijnsniveau, een verfijnde sensitiviteit en een intrinsieke gerichtheid op creatie en betekenisgeving.
Evidence-based methoden bieden onmisbare richtlijnen en bewezen interventies die effectief ondersteunen bij ontwikkeling en welzijn.
Tegelijkertijd is het waardevol om naast deze methoden ook aandacht te hebben voor de unieke innerlijke dynamiek, beleving en identiteit van (hoog)begaafden.
Essence-based werken biedt hiervoor een aanvullende laag: het helpt professionals en cliënten verbinding te maken met de kern van hun talenten, drijfveren en waarden, zodat begeleiding niet alleen effectief is, maar ook existentieel en duurzaam.
Het vraagt geen invullen, geen sturen, geen forceren. Het vraagt aanwezigheid, afstemming, vertrouwen en een besef van gelijkheid in menswaarde. Want pas wanneer evidence-based samenkomt met essence-based ontstaat er beweging die écht draagt.
Essence-based voegt zo rijkdom en volledigheid toe aan de begeleiding, terwijl het stevige fundament van wetenschappelijk bewezen interventies volledig intact blijft.
Samen bieden beide benaderingen een evenwichtig, krachtig en adaptief aanbod voor welzijn en ontwikkeling wat zo elementair is in de interventies voor (hoog)begaafden.
Essence-based werkt niet naast evidence-based, maar er doorheen.
Het geeft essentie en de context aan wat bewezen effectief is.
"Soms moet je veranderen om jezelf te blijven."
Kunstschilder Willem de Kooning
